हंस पक्षी म्हणजे काय? हंस हा पाणथळ प्रदेश, तलाव, नद्या आणि इतर जलस्रोतांमध्ये आढळणारा मोठा, सुंदर आणि लांब मानेचा जलपक्षी आहे. इंग्रजीमध्ये त्याला Swan म्हणतात. “Swan” हा एका विशिष्ट पक्ष्याचे नाव नसून Anatidae या बदक, राजहंस आणि हंसांचा समावेश असलेल्या कुलातील मोठ्या जलपक्ष्यांच्या विविध प्रजातींसाठी वापरला जाणारा सामान्य शब्द आहे. या लेखात हंसाची ओळख समजण्यासाठी … Read more
hariyal-pakshi-sampurna-mahiti-yellow-footed-green-pigeon.webp
शेताच्या बांधावर, गवताळ प्रदेशात, झुडपांमध्ये किंवा गावाच्या आसपास अचानक “तीतर-तीतर” असा मोठा आवाज ऐकू आला, तर आसपास तीतर पक्षी असण्याची शक्यता असते. भारतामध्ये तीतर या नावाने सर्वसाधारणपणे ओळखला जाणारा पक्षी म्हणजे Grey Francolin. हा जमिनीवर जास्त वेळ घालवणारा, चपळपणे धावणारा आणि आपल्या मोठ्या आवाजासाठी प्रसिद्ध असलेला पक्षी आहे. तीतर उडू शकतो; मात्र धोका जाणवल्यावर तो … Read more
झाडांच्या फांद्यांवर, बागांमध्ये, झुडपांमध्ये किंवा घरांच्या आसपास चपळपणे फिरताना दिसणारा आणि मधुर आवाजासाठी ओळखला जाणारा पक्षी म्हणजे बुलबुल (Bulbul). भारतात बुलबुलांच्या अनेक प्रजाती आढळतात. त्यापैकी लाल बुडाचा बुलबुल (Red-vented Bulbul – Pycnonotus cafer) हा आपल्या शहरांमध्ये, गावांमध्ये, बागांमध्ये, शेती परिसरात आणि मोकळ्या झुडपी भागात सहज दिसणाऱ्या बुलबुलांपैकी एक आहे. त्याच्या शरीरावर गडद रंग, डोक्यावर छोटासा … Read more
आकाशात मोठे पंख पसरून गोलाकार घिरट्या घालताना दिसणारा आणि मृत प्राण्यांचे अवशेष खाऊन निसर्ग स्वच्छ ठेवणारा पक्षी म्हणजे गिधाड (Vulture). गिधाडाला अनेकदा फक्त मृत प्राण्यांशी जोडले जाते; परंतु पर्यावरणाच्या दृष्टीने हा पक्षी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. मृत प्राण्यांचे शव लवकर खाल्ल्यामुळे गिधाडे सडणाऱ्या मांसाचे प्रमाण कमी करतात आणि परिसंस्थेतील पोषकद्रव्यांच्या पुनर्वापरात मदत करतात. संशोधनानुसार गिधाडांची उपस्थिती … Read more
पाणथळ प्रदेशात दूरवर नजर गेली की उथळ पाण्यात शांतपणे चालणारे, लांब मान आणि लांब पाय असलेले गुलाबी-पांढरे पक्षी दिसतात. त्यांच्या आकर्षक रंगामुळे आणि थव्याने वावरण्याच्या सवयीमुळे हे पक्षी पक्षीप्रेमींचे विशेष आकर्षण ठरतात. हा सुंदर पक्षी म्हणजे रोहित, म्हणजेच Flamingo. भारतामध्ये रोहितांच्या दोन प्रमुख प्रजाती आढळतात—मोठा रोहित (Greater Flamingo – Phoenicopterus roseus) आणि छोटा रोहित (Lesser … Read more
कावळा हा आपल्या आजूबाजूला अगदी सहज दिसणारा, पण त्याच्या बुद्धिमत्ता, स्मरणशक्ती आणि जुळवून घेण्याच्या क्षमतेमुळे अत्यंत खास असा पक्षी आहे. शहर, गाव, शेती, जंगल आणि मानवी वस्ती अशा अनेक ठिकाणी कावळे आढळतात. कावळा Corvidae या कुळातील पक्षी आहे. जगभरात कावळ्यांच्या अनेक प्रजाती आढळतात. भारतात सर्वसाधारणपणे घरकावळा (House Crow) आणि डोमकावळा / Jungle Crow हे कावळे … Read more
रात्रीचा अंधार पडला की बहुतेक पक्षी शांत होऊन विश्रांती घेतात; पण त्याच वेळी एका विशेष पक्ष्याची दुनिया जागी होते. मोठे डोळे, गोलसर चेहरा, वाकडी मजबूत चोच, तीक्ष्ण नखे आणि जवळजवळ आवाज न करता उडण्याची क्षमता असलेला हा पक्षी म्हणजे घुबड (Owl). रात्रीच्या परिसंस्थेतील एक महत्त्वाचा शिकारी म्हणून घुबडाचे स्थान विशेष आहे. घुबड म्हटले की आपल्या … Read more
शहरातील रस्त्यांवर, घरांच्या आसपास, बागांमध्ये, शेतांच्या बांधावर किंवा गावातील मोकळ्या जागेत तुम्हाला एक तपकिरी शरीर, काळसर डोके, पिवळ्या चोची-पायांचा आणि डोळ्याच्या मागे उठून दिसणारा पिवळा ठिपका असलेला पक्षी सहज दिसतो. हा पक्षी म्हणजे साळुंकी, ज्याला इंग्रजीमध्ये Common Myna किंवा Indian Myna असे म्हणतात. याचे शास्त्रीय नाव Acridotheres tristis आहे. साळुंकी हा भारतातील अतिशय परिचित पक्ष्यांपैकी … Read more
धनेश पक्ष्याची माहिती पक्षीप्रेमी, निसर्गप्रेमी आणि विद्यार्थ्यांसाठी खूपच रंजक आहे. मोठी व वक्र चोच, चोचीच्या वर दिसणारी वैशिष्ट्यपूर्ण शिरस्त्राणासारखी रचना (Casque), मोठे पंख, झाडांवरील वास्तव्य आणि फळांवर असलेले प्रेम यामुळे धनेश पक्षी इतर अनेक पक्ष्यांपासून सहज वेगळा ओळखता येतो. इंग्रजीमध्ये धनेशाला Hornbill म्हणतात. मात्र “धनेश” हा एका विशिष्ट प्रजातीचा उल्लेख नसून Bucerotidae या पक्षीकुलातील विविध … Read more